મગફળી ગુજરાતનો અગ્રણી રોકડિયો અને તેલીબિયાં પાક છે. ચોમાસુ તેમજ ઉનાળુ બંને ઋતુમાં મગફળીનું સફળ ઉત્પાદન લઈ શકાય છે. યોગ્ય જાતની પસંદગી, સમયસર બીજ માવજત અને સુયા બેસવાના સમયે પૂરતી કાળજી રાખવાથી મગફળીનું ઉત્તમ ઉત્પાદન મળે છે.
૧. જમીનની પસંદગી અને તૈયારી
- મગફળી માટે સારા નિતારવાળી, ગોરાડુ, રેતાળ-ગોરાડુ કે મધ્યમ કાળી અને પોચી જમીન સૌથી વધુ અનુકૂળ રહે છે.
- ભારે ચીકણી જમીનમાં સુયા (ડોડવા) જમીનમાં ઉતરવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને કાપણી વખતે દાણા જમીનમાં રહી જવાની શક્યતા રહે છે.
- જમીનને ૨ થી ૩ વખત ઊંડી ખેડ કરી કરબ અને સમાર મારી ઢેફાં ભાંગીને એકદમ ભરભરી બનાવવી.
- પાયામાં હેક્ટર દીઠ ૧૦ થી ૧૨ ટન સારું કોહવાયેલું છાણિયું ખાતર અથવા કમ્પોસ્ટ ભેળવવું.
૨. વાવણી સમય, અંતર અને બિયારણ દર
- ચોમાસુ વાવણી: ૧૫ જૂન થી ૧૫ જુલાઈ (પ્રથમ સારો વરસાદ થયા પછી).
- ઉનાળુ વાવણી: ૧૫ જાન્યુઆરી થી ૧૫ ફેબ્રુઆરી.
- વાવણી અંતર:
- ઊભડી (Bunch) જાતો માટે: બે હાર વચ્ચે ૩૦ થી ૪૫ સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે ૧૦ સે.મી.
- અર્ધ-વેલડી કે વેલડી જાતો માટે: બે હાર વચ્ચે ૪૫ થી ૬૦ સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે ૧૫ સે.મી.
- બિયારણ દર: દાણાના કદ મુજબ ઊભડી જાતો માટે હેક્ટર દીઠ ૧૦૦ થી ૧૨૦ કિલોગ્રામ અને અર્ધ-વેલડી જાતો માટે ૮૦ થી ૯૦ કિલોગ્રામ દાણા.
- બીજ માવજત: વાવણી પહેલાં બીજને થાયરમ/મેન્કોઝેબ અથવા ટ્રાઇકોડર્મા ફૂગનાશકનો પટ આપવો, ત્યારબાદ રાઇઝોબિયમ કલ્ચરનો પટ આપવો જેથી મૂળમાં નાઇટ્રોજનની ગાંઠો સારી બને.
૩. ખાતર વ્યવસ્થાપન
- પાયાનું ખાતર: વાવણી સમયે ડી.એ.પી. અથવા સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટ (SSP) અને પોટાશ આપવું.
- જીપ્સમ (ચિરોડી) નો ઉપયોગ: મગફળી માટે જીપ્સમ અત્યંત મહત્વનું છે. સુયા બેસવાની શરૂઆતમાં (વાવણી બાદ ૩૫ થી ૪૦ દિવસે) છોડના મૂળ પાસે હેક્ટર દીઠ ૨૫૦ થી ૫૦૦ કિલો જીપ્સમ આપવાથી કેલ્શિયમ અને સલ્ફર મળે છે, જેનાથી ડોડવા ભરાવદાર બને છે અને પોચા/ખાલી ડોડવા (પોપટા) રહેતા નથી.
૪. પિયત અને નિંદામણ વ્યવસ્થા
- પિયતની કટોકટીની અવસ્થાઓ: ૧. ફૂલ આવવાના સમયે (વાવણી બાદ ૨૫ થી ૩૦ દિવસે). ૨. સુયા (Pegs) જમીનમાં ઉતરવાના સમયે (વાવણી બાદ ૪૦ થી ૪૫ દિવસે). ૩. ડોડવા અને દાણા ભરાવાના સમયે (૬૫ થી ૭૫ દિવસે).
- ખાસ નોંધ: સુયા જમીનમાં ઉતરતા હોય ત્યારે ખેતરમાં આંતરખેડ કરવી નહીં, અન્યથા સુયા તૂટી જવાથી ઉત્પાદન ઘટે છે.
૫. પાક સંરક્ષણ (રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ)
- ટિક્કા અને ગેરુ (Tikka Disease): પાંદડા પર કાળા-બદામી રંગના ગોળ ટપકાં દેખાય છે. નિયંત્રણ માટે કાર્બેન્ડાઝીમ + મેન્કોઝેબ અથવા ટેબુકોનાઝોલ ફૂગનાશકનો છંટકાવ કરવો.
- ધૂળિયા ગુંદરિયા (સફેદ ધનેડાં/વ્હાઇટ ગ્રબ): જમીનમાં રહેતી સફેદ ઇયળ મૂળ કાપી નાખે છે. વાવણી પહેલાં બિયારણને ક્લોરપાયરીફોસ અથવા ઇમિડાક્લોપ્રિડનો પટ આપવો.
- રસચૂસક જીવાતો (થ્રિપ્સ, તડતડિયાં): પીળા ચીકણા ટ્રેપ ગોઠવવા અને જરૂરી રસચૂસક નિયંત્રક દવાનો છંટકાવ કરવો.