દિવેલા (એરંડા) ગુજરાતનો એક મુખ્ય રોકડિયો તેલીબિયાં પાક છે. યોગ્ય જમીનની પસંદગી, સમયસર વાવણી, સંતુલિત ખાતર અને યોગ્ય માવજત કરવાથી દિવેલાનું ભરપૂર ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે.
૧. જમીનની પસંદગી અને જમીન તૈયારી
- દિવેલાના પાક માટે સારા નિતારવાળી, ગોરાડુ, બેસર કે મધ્યમ કાળી જમીન સૌથી વધુ અનુકૂળ રહે છે.
- ઉનાળામાં ઊંડી ખેડ કરવી. ત્યારબાદ કરબ અને સમાર મારી જમીન સમતલ અને પોચી બનાવવી.
- પાયામાં હેક્ટર દીઠ ૧૦ થી ૧૫ ટન સારું કોહવાયેલું છાણિયું ખાતર અથવા દિવેલીનો ખોળ આપવો.
૨. વાવણી સમય અને પદ્ધતિ
- વાવણી સમય: પિયત દિવેલા માટે ૧૫ જુલાઈ થી ૧૫ ઓગસ્ટનો સમય ઉત્તમ ગણાય છે. મોડી વાવણી માટે ઓગસ્ટના અંત સુધી વાવણી કરી શકાય.
- વાવણી અંતર: હાઈબ્રિડ જાતો માટે બે હાર વચ્ચે ૪ થી ૫ ફૂટ અને બે છોડ વચ્ચે ૨ થી ૩ ફૂટનું અંતર રાખવું (જમીનની ફળદ્રુપતા મુજબ અંતર જાળવવું).
- બિયારણ દર: હેક્ટર દીઠ આશરે ૫ થી ૬ કિલોગ્રામ પ્રમાણિત હાઈબ્રિડ બિયારણ પૂરતું છે. વાવણી પહેલાં યોગ્ય ફૂગનાશક પટ આપવો.
૩. ખાતર વ્યવસ્થાપન
- પાયાનું ખાતર: વાવણી સમયે ડી.એ.પી. અથવા સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટ (SSP) અને પોટાશ ભલામણ મુજબ આપવું. સલ્ફર આપવાથી દાણામાં તેલની ટકાવારી વધે છે.
- પૂર્તિ ખાતર: નાઈટ્રોજન (યુરિયા) ખાતર ૩ થી ૪ હપ્તામાં આપવું. છોડ ૩૫ થી ૪૦ દિવસે થાય ત્યારે પહેલો હપ્તો અને ત્યારબાદ પિયત સાથે જરૂરી માત્રામાં આપવું.
૪. પિયત વ્યવસ્થા
- શરૂઆતના તબક્કે જરૂર મુજબ હળવા પિયત આપવા. ચોમાસામાં વરસાદ નિયમિત હોય તો પિયતની જરૂર રહેતી નથી.
- ફૂલ-માળ નીકળતી વખતે અને ડોડવા ભરાવાના સમયે જમીનમાં ભેજ જળવાઈ રહેવો જરૂરી છે.
- વધુ પડતું પાણી ભરાઈ ન રહે તેની ખાસ કાળજી રાખવી.
૫. પાક સંરક્ષણ (રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ)
રોગ: સુકારો અને મૂળનો કોહવાળો અટકાવવા માટે ટ્રાઈકોડર્માનો ઉપયોગ કરવો તેમજ જમીનમાં પાણીનો ભરાવો ન થવા દેવો.
જીવાતો: ઘોડિયાવ ઈયળ, લશ્કરી ઈયળ, થ્રિપ્સ અને સફેદ માખીનો ઉપદ્રવ જોવા મળે છે.
શરૂઆતમાં ઉપદ્રવિત પાંદડા તોડી નાશ કરવો અને ખેતરમાં પીળા/વાદળી સ્ટીકી ટ્રેપ લગાવવા.
જરૂર જણાય ત્યારે યોગ્ય કીટનાશકનો છંટકાવ કરવો.